Skanseny
 

Muzeum Kultury Ludowej w Osieku nad Notecią, Oddział Muzeum Okręgowego im. Stanisław Staszica w Pile

Paluki, Krajna i Puszcza Nadnotecka to obszar północnej Wielkopolski, który wyróżnia bogata historia i kultura. Historia zaś sięga odległych czasów, bo XIV w. p. n. e. i aż do V w. p. n. e. była związana z kultura łużycką. W tym okresie powstawały tu pierwsze osady typu otwartego i zamkniętego – obronne. Taką osadą był Biskupin. Dzisiaj w tej miejscowości znajduje się Muzeum Archeologiczne, w którym możemy podziwiać rekonstrukcje starożytnej osady, możemy dowiedzieć się o ówczesnym życiu codziennym, a takie wziąć udział w ciekawych imprezach.

Historia Muzeum Kultury Ludowej w Osieku nad Notecią również zaczęła się od badań archeologicznych. W 1972 r., na niewielkim wzgórku morenowym u podnóża Dębowej Góry rozpoczęto prace wykopaliskowe. Prowadzono je pod nadzorem Muzeum im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy. W latach 1972-1976 odkryto tu 581. grobów ciałopalnych i trzy paleniska kremacyjne, datowane na V w. p.n.e.. Stały się one inspiracją do powołania rezerwatu archeologicznego w Osieku. Wkrótce jednak wzbogacono go o ekspozycję etnograficzną, która z czasem, zdominowała tematykę archeologiczną. Ta ostatnia stanowi dzisiaj niewielki wycinek Muzeum Kultury Ludowej w Osieku.

Celem twórców muzeum na wolnym powietrzu (autorami projektu byli: Jan Niedzwiecki, Bogdan Szelmeczka, natomiast konsultantami – prof. dr hab. Józef Burszta i prof. dr hab. Jerzy Czajkowski) było odtworzenie wsi z pogranicza Wielkopolski i Pomorza, czyli pokazanie życia wsi po obu stronach Noteci. W latach 1976-1977 przeniesiono pierwszy obiekt. Była to chałupa podcieniowa wraz z budynkiem gospodarczym. Obydwa pochodziły z Krajny.

Obecnie muzeum w Osieku zajmuje 13 ha, na których, w odtworzonym układzie wsi owalnicy, pokazanych jest 27 budynków (mieszkalnych, gospodarczych, przemysłowych). Najstarsze pochodzą z połowy XVIII w, a najmłodsze z początku XX w. Warto dodać, że muzeum cały czas jest w stanie rozbudowy, przybywają nowe eksponaty, stare są remontowane i odnawiane. Docelowo ma tu znaleźć się 38 obiektów prezentujących architekturę ludową z północnej Wielkopolski.

Póki co możemy podziwiać: chałupy budowane z bali drewnianych, czyli zrębowe (np. chałupa z Lipki z XIX w.), z wykorzystaniem konstrukcji ryglowej wypełnionej szachulcem (np. chata z Glubczyna z XVIII w.), czy konstrukcji sumikowo-latkowej (np. chata z Kaladka z XIX w.). Warto przyjrzeć się podcieniom: szczytowym czy narożnym, które nadają szczególny charakter budynkom. Latem zaś pozwalają na chwilę odpoczynku w cieniu. Jest tu także chałupa, której dach nawiązuje swoim wyglądem do tych spod Tatr (dom z Czajczy) oraz dom i zagroda należące do osadników olederskich (obiekty z Marylina). Niecodziennym jest również układ zagród – niektóre z nich tworzone są przez połączenie budynków mieszkalnych z gospodarczymi (np. budynki z Dzwierszna Wielkiego). Ciekawym obiektem jest też remiza strażacka. I chociaż jest to rekonstrukcja podobnego budynku ze Złotowa, to warto ją obejrzeć. Budynek jest murowany, z dwuspadowym dachem krytym dachówkami. Ponad kalenice wystaje zaś drewniana wieża sygnalna. Wewnątrz zaś znajduje się raj dla miłośników wozów strażackich i sprzętu strażackiego, łącznie z unikalną pochodnią z przełomu XVIII i XIX w.

Warto zwrócić uwagę i na prezentowane wiatraki: koźlaka z 1865 r., holendra z lat 90. XIX w oraz paltraka z II poł. XIX w. Każdy z tych wiatraków, pod drewnianą obudową, składa się z trzech części: napędowej, transmisyjnej i roboczej. Z tym, że mechanizm napędowy i roboczy jest podobny, natomiast różni się sposób transmisji napędu z wału ze skrzydłami do młyńskich żaren. I tak, koźlak jest osadzony na masywnym nieruchomym koźle, który tworzą skrzyżowane podwaliny i osadzony w nich słup usztywniony zastrzałami. To tu znajduje się mechanizm pozwalający obrócić cały budynek, tak, by wiatr uruchomił skrzydła. Wiatrak holenderski (holender) natomiast jest posadowiony trwale na fundamentach, a obrotowa jest jedynie czapa dachu ze skrzydłami (na zewnątrz) i urządzeniem napędowym (wewnątrz). Z kolei paltrak działa na podobnej zasadzie co koźlak, z tym że obracany jest na rolkach, poruszających się w prowadnicach osadzonych na fundamencie.

Muzeum Kultury Ludowej w Osieku, jak wszystkie muzea na wolnym powietrzu, stara się realizować misje „muzeum żywego”, czyli takiego, które przez doświadczenie obcowania z wybranymi obiektami pomaga wyobrazić sobie warunki życia naszych przodków. Z pewnością więc, w czasie odwiedzin, dowiemy się jakie przetwory przygotowywano w tym regionie na zimę, jak robiono masło, a jak kawę zbożową. Zobaczymy też w jaki sposób wypiekano chleb i dlaczego robiono to dopiero wtedy, kiedy piec wygasał. Na przełomie maja i czerwca możemy zaś obserwować (w czasie organizowanych pokazów) cały proces wyrobu pieczywa: od momentu zebrania zboża, do chwili wyjęcia z pieca gorącego, pachnącego bochenka.

W jednej z chałup możemy natomiast spróbować swoich sil przy warsztacie tkackim. Tu obok działających do dziś stuletnich krosien stoi nowy warsztat, przy którym każdy może usiąść. Pracownicy muzeum poinstruują, jak go uruchomić i co zrobić, by powstało idealne, czyli gładkie płótno. Przy odrobinie cierpliwości, używając deski tkackiej każdy może zrobić krajkę, czyli pasek z kolorowych nitek. Nie jest to trudne, warto wiec poświecić chwilę na własnoręczne wykonanie niepowtarzalnej pamiątki.

Nie ma lepszego miejsca w Polsce, gdzie można poznać życie codzienne mieszkańców północnej Wielkopolski. Warto też dowiedzieć się o organizowanych tu ciekawych wydarzeniach artystycznych: koncertach, pokazach, imprezach folklorystycznych, które mogą zbiec się z naszą wizytą.

Monika Egermeier

Informacje praktyczne

1. Adres fizyczny, adres mailowy

    MUZEUM KULTURY LUDOWEJ
    Osiek nad Notecią
    Oddział MUZEUM OKREGOWEGO w Pile
    89-333 Osiek nad Notecią
    ul. Dworcowa 10
    www.muzeum.pila.pl/o_skansenie.html

    mail: brak danych
  • Dane kontaktowe

    brak danych

2. Dostępność

  • Godziny otwarcia

    • maj - październik - godz. 1000 - 1800 (oprócz poniedziałków)
    • grudzień - kwiecień w godz. 1000 - 1500 (w soboty i niedziele po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym)
    • listopad - skansen nieczynny

  • Ceny biletów

    • ulgowy 4 zł
    • normalny 6 zł
    • rodzinny 13 zł
    • w soboty wstęp do skansenu - bezpłatny (bez możliwości zwiedzania wnętrz)
    • opłata za przewodnika - 20 zł. (grupy zorganizowane)
      Inne opłaty
    • Aparat fotograficzny: 5 zł
    • Kamera wideo: 8 zł
    • Udostępnienie pomieszczeń skansenu do celów okolicznościowych (np. zdjęcia ślubne): 60 zł
    • Przejazd wozem: 1 zł
    • Przejazd bryczka: 2 zł
    • Konno w siodle: 3 zł
    • Korzystanie z grilla
    • Udział w pokazach przygotowania tradycyjnych potraw plus konsumpcja 3 zł

  • Uwagi o dostępności

    Świetne miejsce na spacer połączony ze zwiedzaniem dla rodzin z dziećmi, zarówno małymi, jak i większymi.

3. Oferta kulturalno-rozrywkowa

    Skansen w Osieku proponuje bardzo ciekawą i bogatą ofertę dla wycieczek ze szkól oraz grup. Zwiedzanie skansenu można połączyć z prelekcją etnograficzną na dowolny temat – taki, który akurat przerabiany jest na lekcjach lub uznany zostanie za najciekawszy.
  • Lekcje muzealne

    Do przykładowych tematów lekcji muzealnych należą:

    • Zwyczaje i obrzędy okresu Bożego Narodzenia
    • Obrzędowość doroczna na Krajnie
    • Życie codzienne na wsi w regionie nadnoteckim na przełomie XIX i XX wieku
    • Architektura ludowa na Krajnie

    Podczas takich lekcji muzealnych dzieci mogą uczestniczyć w tradycyjnych czynnościach mieszkańców wsi takich jak wyrób masła, produkcji kawy zbożowej, wypieku wafli czy też pieczenia chleba. Dzieci są zachwycone możliwością spróbowania takich zajęć, a wyniki ich edukacji prowadzonej w taki sposób będą widoczne jeszcze długo.

    Imprezy w skansenie można podzielić na dwa rodzaje: plenerowe i edukacyjne.

  • Zwierzęta

    brak danych

  • Pasiatki

    brak danych

  • Sesje zdjęciowe

    brak danych

  • Posiłek regionalny

    brak danych

  • Atrakcje dla dzieci

    brak danych

  • Atrakcje w okolicy

    brak danych

4. Imprezy

  • 1. Majówka w skansenie: początek maja Inauguracja sezonu turystycznego. Podczas tej imprezy występują zespoły ludowe, organizowane są pokazy zajęć wiejskich oraz dawnych rzemiosł.
  • 2. Festyn etnograficzno-archeologiczny. Impreza dla całych rodzin, podczas której prezentowane są zajęcia wykonywane w chałupie, obejściu i zagrodzie oraz dawne rzemiosło wiejskie.
  • 3. Pożegnanie lata: początek września Uczestnicy tej imprezy poznaka życie i obrzędy związane z okresem jesiennym na dawnej wsi. Główna atrakcja to pokazy przetwórstwa płodów rolnych na zimowe zapasy.

Imprezy edukacyjne w Muzeum Kultury Ludowej w Osieku

  • 1. Wielkanoc w skansenie - zwyczaje wielkanocne na Krajnie Prezentacja dawnych zwyczajów wielkanocnych oraz pokazy-dekorowanie jajek, wyrób palm, wypiek bab drożdżowych, wystawa tematyczna.
  • 2. Od ziarenka do bochenka Podczas tej imprezy uczestnicy dokładnie poznają cały proces wypieku chleba, począwszy od pozyskania ziarna, poprzez wyrabianie ciasta, aż do momentu kiedy wyjmujemy z pieca gotowy, świeży i pachnący bochenek.
  • 3. Festyn archeologiczno - etnograficzny Zwy skansen Pokaz dawnego życia na wsi, zajęć mieszkańców oraz rzemiosł.
  • 4. Jesień w polu i zagrodzie Celem imprezy będzie przybliżenie scenerii dawnej wsi w okresie jesiennym wraz z tradycyjnymi zajęciami tej pory roku - omłotami, lnianymi niwami, warsztatem tkackim, przetwórstwem płodów rolnych.
  • 5. Boże Narodzenie w Muzeum Kultury Ludowej Przybliżenie tradycji Bożego Narodzenia na wsiach regionu Krajny.

5. Dojazd

  • Własnym samochodem

    Dojazd do Wyrzyska, zarówno pociągiem, jak i samochodem, nie jest trudny. Osiek nad Notecią znajduje się niedaleko Bydgoszczy, około 45 kilometrów. Dojazd samochodem jest prosty i bardzo przyjemny, gdyż droga prowadzi przez piękną okolice, wśród lasów i pól.

    Z Bydgoszczy kierujemy się drogą numer 10 na Piłę, mijamy Nakło nad Notecią, a następna większa miejscowość to już prawie cel naszej podróży – Wyrzysk. Stamtąd należy kierować się droga numer 194 do Osieka nad Notecią, gdzie znajduje się skansen.

  • Pociągiem

    Przy korzystaniu z usług kolejowych jedynym problemem może być ustalenie prawidłowej nazwy naszego miejsca docelowego. W nazwie skansenu używana jest nazwa miejscowości Osiek nad Notecią, natomiast nie znajdziemy takiej stacji kolejowej. Ma ona odmienną nazwę, czyli Wyrzysk-Osiek. I nie liczmy na to, ze panie w kasie będą potrafiły nam pomóc w rozróżnieniu tych miejscowości, a właściwie ich nazw. Natomiast kursuje tam sporo pociągów, jeśli nie bezpośrednich to na pewno łatwo znajdziemy przesiadkę w niedalekiej Bydgoszczy.

  • PKSem

    Z Bydgoszczy do Osieka jeździ jeden PKS dziennie, z Piły – trzy. Aktualny rozkład jazdy warto sprawdzić na: http://www.pkspila.pl/wyszukiwarka_polaczen.php?id_strony=2&id_grupy=2&id_dzialu=1&lang=pl

  • Prywatnymi busami

    Rozkład jazdy prywatnych autobusów firmy FR BUS znajdziemy na stronie:www.frbus.pl

    Z Bydgoszczy najlepiej dojechać do Koronowa, a stamtąd do Osieka.

6. Baza noclegowa

  • Agroturystyka

    http://agro-ranczo.prv.pl/

    Gospodarstwo Agroturystyczne - Lubomira Ciesielska
    ul. Lipowa 8; 89-300 Wyrzysk

  • Schronisko

    brak danych

  • Pola namiotowe

    brak danych

  • Hotele, pensjonaty, ośrodki wypoczynkowe

    • Hotel LOBZONKA
      ul. Parkowa 11; 89-300 Wyrzysk
    • Restauracja - Hotel DOM POLSKI - Danuta Lega
      pl. Wojska Polskiego 2; 89-300 Wyrzysk
    • Hotel LISIA NORKA
      ul. Zduny 2; 89-300 Wyrzysk

  • Sale konferencyjne

    brak danych

7. Działalność naukowo-badawcza

brak danych

8. Informacje dodatkowe

  • Ciekawe linki

    brak danych

skanseny.net





Więcej zdjęć